چهار خصلت فلسفی پول

شاید در نگاه اول و بعد از شنیدن نام عنوان کتاب تصور کنید با یک کتاب بازاری رو به رو هستید؛ کتاب هایی از جنس رازهای موفقیت، ثروت و پولدار شدن یا کتاب هایی که توهم یک شبه پولدار شدن را تبلیغ می‌کنند. متاسفانه باید بگویم که اینطور نیست و خواندن این کتاب، نه ما را پولدار می‌کند و نه احتمالا چیز خاصی به دانش مالی یا دانش مدیریت هزینه های ما اضافه می‌کند. اما قطعا باعث شناخت بیشتر و عمیق تر ما نسبت به پول به عنوان یک پدیده ی اجتماعی خواهد شد. کتاب پول نوشته اریک لونرگن  بیش از هرچیز درباره خواص و ویژگی های پول است و چهار خصلت فسلفی پول را بررسی می‌کند.

در مقدمه کتاب نویسنده با بیان اینکه علم اقتصاد توصیف محدودی از کارکردهای پول ارائه می‌دهد؛ اعتقاد دارد سه ویژگی ابزار ذخیره ارزش، واحد محاسبه و واسطه مبادله، برای درک اثرات پول کافی نیستند و بسیاری از ویژگی‌های مهم پول را نادیده می‌گیرد. از این رو اعتقاد دارد ما پول را خیلی کم می‌شناسیم و فقط با جنبه‌های کمی از پول آشنا هستیم. پول کارکردهایی از جنس کاملا متفاوتی دارد. او چهار خصلت فلسفی پول: وابستگی متقابل، مهار آینده، اندازه گیری و افسون را به صورت کامل بیان و سعی دارد ما را به ماهیت و درک عمیق تر پول کمی نزدیک تر کند. نویسنده معتقد است درک کامل ظرفیت پول در ایجاد بی ثباتی اجتماعی و پیشرفت اجتماعی نیازمند آگاهی ما از چگونگی تاثیر فردی و جمعی این چهار ویژگی پول است.

پول بر ما اثر می‌گذارد و این اثرگذاری بسیار گسترده  عمیق است؛ یعنی حوزه‌های گوناگونی را در برمی‌گیرد و این اثرگذاری تا اعماق ما جریان دارد. پول حتی احساسات، عواطف، ارزش‌ها و باورهای ما را نیز دست‌کاری می‌کند. اثرات پول فقط فردی نیست و می‌تواند کلیت جامعه را نیز تحت تأثیر خود قرار دهد.

وابستگی متقابل شاید مهمترین ویژگی پول باشد. پول بی ارزش است مگر انکه دیگران ان را به رسمیت بشناسند و بپذیرند. پول یک قرارداد اجتماعی است، شاید مهمترین قرارداد اجتماعی خاص جوامع امروزی. تقسیم کار و نظام های مالی و تجارت همگی به پول وابسته است. پول دامنه تقسیم کار را به جوامع و کشورهای دیگر و در پهنه ی زمان گسترش می‌دهد. این فرایند فقط به نفع متقابل ما و دیگران کار نمی‌کند، بلکه وابستگی مارا به دیگرا نیز افزایش می‌دهد در واقع به ما انگیزه ای میدهد تا به منافع دیگران هم توجه کنیم.

به اعتقاد نویسنده پنهان ترین کارکرد پول مهار آینده است. آینده بسیار نامطمئن است و پر از مخاطره. پول وسیله ای است که می‌توانیم با ان آینده را مهار کنیم. شگفت آنکه در پیوند با عدم قطعیت و مخاطره، پول با دین وجه اشتراک دارد. دین نیز در پی برآورده ساختن این آرزوهاست.

سومین ویژگی پول اندازه گیری است. پول ارزش همه چیز را تعیین می‌کند اما خودش چیزی نمی ارزد. پول ابزاری است که به خودی خود به درد نمی خورد و نمی تواند  مثل سایر کالاها نیازی را بر آورده کند؛ مثلاً گندم اگر مبادله نشود، قابل استفاده می باشد . اما پول فقط در مبادله می تواند مفید واقع گردد، زیرا  برای ارزش دادن به اشیاء است و حتی  می تواند به آدم ها و باورهایشان نیز اعتبار بدهد. پول در علم اقتصاد فقط یک ابزار سنجش است، اما در روابط اجتماعی ابعاد گسترده تری پیدا می کند.

چهارمین و اخرین ویژگی مد نظر اریک لونرگن افسون پول است. جاذبه پول را سخت می‌توان به نحوی دقیق مشخص کرد. این جاذبه ای زیباشناختی نیست و نمی‌توان فقط بر پایه سودمندی پول آن را توضیح داد. این جاذبه یقینا پیامد همه ویژگی های پول است، اما در عین حال چیزی مستقل است. در بحث کارکردهای ثانویه ی پول در نظام اجتماعی اریک لونگرن از نظریات ارسطو، مارکس، هیوم ،هابز، ناسیونالیسم و همچنین از جایگاه دین در جامعه برای بیان بهتر موضوع بارها و بارها وام می‌گیرد.

اریک لونرگن در کتاب پول علاوه بر ویژگی های فلسفی پول در مورد مبدا ایجاد پول یعنی خلق پول از هیچ بانک ها و همچنین اثرات اجتماعی و اقتصادی آن نیز نکات خوبی را مطرح می‌کند. نوبیسنده معتقد است نظام مالی ذاتا شکننده است زیرا به اعتماد متکی است، گو اینکه هیچکس به واقع ازاین موضوع آگاهی ندارد. اسرارآمیزتر از همه، هنگامی که ترس موجب بی ثباتی این نظام می‌شود، ثبات بخشیدن به آن معمولا بی هزینه است و به چیزی بیش از فشار دادن دکمه ای روی صفحه کلید کامپیوتر و گفتن چند کلمه نیاز ندارد. برای همین، توضیح منشا پول به کودکان آسان تر است؛ بزرگ ترها این توضیح را از فرط سادگی نمی‌پذیرند. جمله ای در کتاب که نظر من را به شدت جلب کرد این بود که اریک لونرگن اعتقاد دارد:

تورم شتابدهنده نشانه ی درماندگی است یا دیکتاتوری !

اگر با مفهوم و اثرات مخرب تورم اشنا باشید این جمله را بسیار عمیق تر درک خواهید کرد. دولت های درمانده و فقیر و ناکارآمد در تمامی مشکلات پیش روی خود فقط به گزینه خلق پول اتکا می‌کنند. همچنین امروزه دزدیدن زمان، آزادی و انرژی مردم از طریق مالیات تورمی نوعی از برده داری مدرن و دیکتاتوری است.

 

این کتاب توسط احد علیقلیان ترجمه و  انتشارات نشر نو آن را به چاپ رسانده است.

لینک کتاب در انتشارات نشر نو

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *